
Taal is ontstaan zónder ook maar enige “kennis van zaken”, zónder geworteld te zijn in geloof of wetenschap. Taal is eerder een voorwaarde voor het ontstaan van zowel geloof – “wat” eerder in de tijd – als van wetenschap.
Dat betekent dat allerlei begrippen, woorden, zijn geworteld in niet meer en niet minder dan in de wijze waarop wij mensen in directe zin onze wereld ervaren, zoals die door ons wordt waargenomen – en tot op zekere hoogte ook “ingekleurd”- met onze zintuigen, gevoelens én verstand.
Heel basale begrippen als “hier” en “daar” , “vroeger”, “nu” en “later” of “toen”, als “dit” of “dat” raken aan de nog abstractere begrippen en het onderscheiden van, besef van, “ruimte”, van “dingen”, van “iets” en “niets” en “tijd”. Zonder ook maar enig besef van hoe de ervaren werkelijkheid écht in elkaar zit, konden en kunnen we die termen gewoon gebruiken.
Maar niets is meer wat het lijkt: wat in wetenschap nog tijd en ruimte wordt genoemd, golven en deeltjes, daar wordt iets heel anders mee bedoeld dan wat in onze taal onder tijd, ruimte, deeltjes en golven wordt verstaan. [Golven en deeltjes zijn naar hun betekenis, naar onze ervaring, zaken die elkaar uitsluiten: golven zijn een eigenschap van – een verzameling – deeltjes, van materie, zijn géén dingen zelf. Maar op fundamenteel niveau is dat onderscheid verloren gegaan; en tóch kunnen we daarmee “werken”, “werkt” dat en blijkt dat paradoxale zinvol. Zo “zijn” er ook “deeltjes” zonder afmetingen, of oneindig klein; althans, die taal kan zinvol worden gebezigd op fundamenteel wetenschappelijk niveau] Trouwens, ook termen als “eindig” en met name “oneindig” verliezen op fundamenteel niveau hun betekenis, rijmen helemaal niet meer met wat onze taal vermag uit te drukken.
Maar tegelijk is dus het aardige dat we met – ondanks – die begrippen die ver voorbij hun betekenis gaan en met behulp van de taal van fysica en mathematica juist méér en méér grip krijgen juist op de ervaren werkelijkheid; we kunnen steeds meer, obv. wetenschappelijke kennis, maken, verwezenlijken en voorspellen – van bv. stoommachine tot aan mobiele telefonie tot aan elektriciteit en kernenergie – en kunnen ook steeds meer kennen van het verleden en voorspellen dat ons zonnestelsel nog een paar miljard jaar te gaan heeft.
Maar het hebben over de eindigheid of oneindigheid van ons universum, of van het ontstaan daarvan, en de leeftijd ervan, dat is alleen mogelijk als we dat begrip universum beschouwen als onderdeel, deel, van de werkelijkheid. Het hebben over het ontstaan van de werkelijkheid, de (on)eindigheid ervan, het hebben over het ontstaan van tijd en ruimte, dát is paradoxaal, onmogelijk. Je zou wel kunnen zeggen dat de werkelijkheid zo “in elkaar” zit, dat die zich aan “ons” doet ervaren als een werkelijkheid van tijd en ruimte; terwijl in werkelijkheid tijd en ruimte eigenschappen zijn van een werkelijkheid die we alleen ook met paradoxen kunnen benaderen. En mits die wetenschap “werkt” – we kunnen er écht iets mee voorspellen en maken – onderscheidt zich dat van geloof (en religie).
Als het vervolgens gaat om zin, om betekenis, in de absolute betekenis van het woord, dan is dat óók iets wat behoort tot de ervaren werkelijkheid, maar geen absoluut gegeven is. Los van geloof is ook dan het ervaren van zin best mogelijk, maar wel afhankelijk van omstandigheden en hoe je zelf, “van nature”, in elkaar zit. Als je “pech” hebt, ben je aangewezen op geloof of zelfs op een religie, op samen met anderen een geloof delen, of zelfs “alleen maar” het samen delen van rituelen. Los van geloof en rituelen kun je zin vinden en ervaren in schoonheid, in liefde, in – iets concreter – het helpen van medemensen – of andere soorten – en de dank daarvoor ervaren. Voor échte zin moet je ook een beetje geluk hebben. En als het écht helemaal meezit, dan heb je helemaal geen zin, in absolute zin, nodig om je tóch gelukkig te kunnen voelen. Misschien ben je dan wel verlicht.

